Bismarck a konstytucjonalizm
W 1869 r. powstaje ustawa z inicjatywy Bismarcka. Zauważył że rozwój kapitalistycznych stosunków prowadzi do konfrontacji między klasami, jako nieliczny polityk w europie że tą konfrontację klas można ograniczyć przez wprowadzenie gwarancji praw społecznych dla klas niższych (robotnikom). Ustawa ogranicza pracę dzieci, chroni młodocianych pracowników, wprowadza obowiązkowe szkolenia pracowników, ogranicza prawa do walki robotników o warunki pracy. Lata 90 to rozwój przepisów o ubezpieczeniach na wypadek inwalidztwa i starości, zasiłki chorobowe, bezpłatna ochrona zdrowotna, w przypadku śmierci jednorazowa zapomoga.
Z czasem wprowadzono instytucje przymusowych ubezpieczeń społecznych. W Niemczech dochodziło do przeobrażenia w drodze ewolucji a nie rewolucji ( pruska droga do kapitalizmu)- absolutyzm oświecony, mimo że stały się państwem konstytucyjnym dopiero w 1850 r nie oznacza że nie gwarantowały tego co państwa konstytucyjne. Sukces Niemiec tłumaczy się tym, że politycy Bismarcka wiedzieli że wprowadzając reformy można zatrzymać ruchy kapitalistyczne zmierzające w złym kierunku ( dominacji nad klasą robotniczą) Wlk. Brytania: nie ma konstytucji! Obie kategorie praw są normowane ustawami albo systemem common law, nigdzie nie są jednak zebrane i ułożone w jakiś system. Wolności i prawa fundamentalne po raz pierwszy zaczęły korzystać z ochrony prawnej, ustawowej od 1998 kiedy uchwalono Human Rights act